درسنامه آموزشی قرآن کلاس هفتم
درس 7: طوفانی در دریا، طوفانی در دل
جلسۀ اوّل: سوره نَحل و سوره اِسراء
ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهَالَةٍ ثُمَّ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَ أَصْلَحُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿۱۱۹﴾ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿۱۲۰﴾ شَاكِرًا لِأَنْعُمِهِ اجْتَبَاهُ وَ هَدَاهُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿۱۲۱﴾ وَ آتَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ إِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ ﴿۱۲۲﴾ ثُمَّ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَ مَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿۱۲۳﴾ إِنَّمَا جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ وَ إِنَّ رَبَّكَ لَيَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ﴿۱۲۴﴾ ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ ﴿۱۲۵﴾ وَ إِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ ﴿۱۲۶﴾ وَ اصْبِرْ وَ مَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ وَ لَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ لَا تَكُ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ ﴿۱۲۷﴾ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ ﴿۱۲۸﴾
ترتیل صوتی آیات 119 تا 128 سوره نَحل
سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ ﴿۱﴾ وَ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَ جَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ أَلَّا تَتَّخِذُوا مِنْ دُونِي وَكِيلًا ﴿۲﴾ ذُرِّيَّةَ مَنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ إِنَّهُ كَانَ عَبْدًا شَكُورًا ﴿۳﴾ وَ قَضَيْنَا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَ لَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيرًا ﴿۴﴾ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ أُولَاهُمَا بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجَاسُوا خِلَالَ الدِّيَارِ وَ كَانَ وَعْدًا مَفْعُولًا ﴿۵﴾ ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَ أَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَ بَنِينَ وَ جَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِيرًا ﴿۶﴾ إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ لِيَسُوءُوا وُجُوهَكُمْ وَ لِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ لِيُتَبِّرُوا مَا عَلَوْا تَتْبِيرًا ﴿۷﴾
ترتیل صوتی آیات 1 تا 7 سوره اِسراء
آموزش مفاهیم
فعالیت اوّل (صفحه 66 کتاب درسی)
جدول زیر را با استفاده از کلمات داده شده کامل کرده و سعی کنید معنای کلمات را به خاطر بسپارید.
عمل میکنند، بشارت و مژده میدهد، ایمان میآورند، کسانی که، کارهای خوب ، هدایت میکند، بزرگ، آخرت
| ردیف | کلمه | معنا | ردیف | کلمه | معنا |
| 1 | یَهدی | هدایت میکند | 2 | الَّذینَ | کسانی که |
| 3 | یَعمَلونَ | انجام میدهند، عمل میکنند | 4 | صالِحات | کارهای خوب |
| 5 | اَنَّ | که، اینکه، قطعاً | 6 | کَبیر، کَبیرَة | بزرگ |
| 7 | یُؤمِنونَ | ایمان میآورند | 8 | ءاخِرَة | آخرت، قیامت |
فعالیت دوم (صفحه 66 کتاب درسی)
این ترکیبها و عبارات قرآنی را معنا کنید.
1- اِنَّ هٰذا القُرءانَ: قطعاً این قرآن.
2- الَّذینَ یَعمَلونَ الصّالِحاتِ: کسانی که انجام میدهند کارهای خوب
3- اَجرًا کَبیرًا: پاداش بزرگ
4- لایُوْمِنونَ بِالْاخِرَةِ: ایمان نمیآورند به آخرت
5- عَذابًا اَلیمًا: عذاب دردناک
انس با قرآن در خانه (صفحه 67 کتاب درسی)
الف) خواندن روزانهٔ قرآن کریم: هر روز در خانه یک صفحه از صفحات 280 تا 285 قرآن کریم را بخوانید.
ب) ترجمهٔ این آیات قرآنی از سورهٔ اسراء را کامل کنید.
1- إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ: حقا که این قرآن هدایت میکند به چیزی که آن چیز درستترین و ماندگارترین است.
2- وَ يُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا: و بشارت میدهد به مومنانی که پیوسته به جا میآورند عملهای صالح که برای آنها پاداشی بزرگ است.
3- وَ أَنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ: و این که کسانی که ایمان نمیآورند به آخرت.
4- أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا: آماده کردیم برای آنها عذابی دردناک
ج) از صفحهٔ 281 قرآن کریم سه ترکیب یا عبارت ساده نوشته و معنا کنید.
1- اَلموعِظَةُ الحَسنِةُ: بندهی نیکو
2- لِلصابِرین: برای صبر پیشگان
3- اَلموعِظَةُ الحَسنِةُ: بندهی نیکو
د) از صفحهٔ 284 قرآن کریم یک پیام زیبا و کوتاه دربارهٔ پدر و مادر یافته و همراه با معنای آن بنویسید. این پیام را به خاطر بسپارید و سعی کنید به این پیام الهی عمل کنید.
جلسۀ دوم: سوره اِسراء
وَ إِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الْأَرْضِ لِيُخْرِجُوكَ مِنْهَا وَ إِذًا لَا يَلْبَثُونَ خِلَافَكَ إِلَّا قَلِيلًا ﴿۷۶﴾ سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنْ رُسُلِنَا وَلَا تَجِدُ لِسُنَّتِنَا تَحْوِيلًا ﴿۷۷﴾ أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا ﴿۷۸﴾ وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا ﴿۷۹﴾ وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا ﴿۸۰﴾ وَ قُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا ﴿۸۱﴾ وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ لَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا ﴿۸۲﴾ وَ إِذَا أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنْسَانِ أَعْرَضَ وَ نَأَى بِجَانِبِهِ وَ إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ كَانَ يَئُوسًا ﴿۸۳﴾ قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَى سَبِيلًا ﴿۸۴﴾ وَ يَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَ مَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا ﴿۸۵﴾ وَ لَئِنْ شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ بِهِ عَلَيْنَا وَكِيلًا ﴿۸۶﴾
ترتیل صوتی آیات 76 تا 86 سوره اِسراء
آموزش مفاهیم
فعالیت اوّل (صفحه 69 کتاب درسی)
جدول زیر را با استفاده از کلمات داده شده کامل کرده و سعی کنید معنای کلمات را به خاطر بسپارید.
روشن، بگو، ستمگران، دشمن، پوچ و بیهوده
| ردیف | کلمه | معنا | ردیف | کلمه | معنا |
| 1 | قُل | بگو | 2 | باطِل | باطل، پوچ و بیهوده |
| 3 | کانَ | بوده، است | 4 | ظالِمینَ | ظالمان، ستمگران |
| 5 | عَدُوّ | دشمن | 6 | مُبین | آشکار، روشن |
فعالیت دوم (صفحه 69 کتاب درسی)
این ترکیبها و عبارات قرآنی را معنا کنید.
1- قُل جآءَ الحَقُّ: بگو آمد حق
2- شِفآءُ وَ رَحمَةُ لِلمُوْمِنینَ: درمان و رحمتی است برای مومنان
3- اِنَّ فَضلَه: به درستی که بخشش او
4- کانَ عَلَیكَ کَبیرًا: بود برای تو بسیار
5- اِنَّ الشَّیطانَ: به درستی که شیطان
6- عَدُوًّا مُبینًا: دشمنی آشکار
انس با قرآن در خانه (صفحه 70 کتاب درسی)
الف) خواندن روزانهٔ قرآن کریم: هرروز در خانه یک صفحه از صفحات 286 تا 291 قرآن کریم را بخوانید.
ب) ترجمهٔ این عبارات قرآنی را که در صفحات بالا آمده است کامل کنید و شمارهٔ آیهٔ مربوط را مقابل آن بنویسید.
1- إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوًّا مُبِينًا: به درستی که شیطان بود برای انسان دشمنی آشکار.
2- إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ: به درستی که بندگان من را نیست برای تو (ای شیطان) برایشان هیچ تسلطی.
3- إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا: به درستی که او (خدا) بود برای شما مهربان.
4- إِنَّ فَضْلَهُ كَانَ عَلَيْكَ كَبِيرًا: به درستی که فضل او بود برای تو (ای پیامبر) بسیار (و بسیار).
ج) از صفحهٔ ٢٩١ قرآن کریم سه ترکیب یا عبارت ساده قرآنی نوشته و معنا کنید.
1- یَمشُونَ: راه میرفتند.
2- اِجتَمَعَت: اجتماع کنند.
3- کَفَی بِالله: خداوند کفایت میکند.
د) از صفحهٔ 290 قرآن کریم یک پیام قرآنی کوتاه و زیبا دربارهٔ پیروزی حق بر باطل یافته و آن را همراه با ترجمه بنویسید. آیا خاطرهای دربارهٔ این پیام دارید یا از دیگران شنیدهاید؟ آن را برای دوستانتان در کلاس تعریف کنید.
طوفانی در دریا، طوفانی در دل
مسلمانان مکّه را فتح کردند و پیامبر اکرم (ص) همهٔ مردم این شهر، به جز چندنفر را، مورد بخشش قرار داد. عِکرَمَه یکی از آن چند نفر بود؛ زیرا دین خدا و پیامبر را مسخره کرده و مسلمانان را بسیار آزار داده بود. از این رو، پس از فتح مکّه، از این شهر فرار کرد و راه کوه و بیابان در پیش گرفت. او از ترس جانش شبها راه میرفت و روزها پنهان میشد و همواره در فکر این بود که چگونه میتواند از دست مسلمانان جان سالم به در برد.
روزی به کنار دریا رسید. سوار بر کشتی شد و با خود گفت: بالأخره نجات پیدا کردم، چون کشتی به وسط دریا رسید شب شده بود و تاریکی همه جا را فراگرفته بود. ابر و باد و دریا به هم پیچیدند. ستارگان ناپدید شدند و رعد و برقی ترسناک درگرفت. کشتی در دل موجها از این سو به آن سو میرفت. مسافران از ترس فریاد میزدند و کمک میطلبیدند. سرانجام یکی از آنان گفت: «ای مردم، بیایید در این دل شب، بتها را رها کنیم و دست به دامان لطف «خدا» بزنیم که از آن خدایان ساختگی و بتها کاری ساخته نیست.»
همزمان با طوفان دریا، در قلب عکرمه نیز آشوب و طوفانی به پا شد. او هم از گذشتهٔ خویش نادم و پشیمان گشت. در این حال گفت: «خدایا، من با تو عهد و پیمان میبندم که اگر مرا از این طوفان نجاتدهی، به سراغ محمّد بروم و به آیین او ایمان آورم؛ چرا که او بسیار مهربان و کریم است.»
آن شب، سرانجام خدا به سرنشینان کشتی رحم کرد و عکرمه نیز نجات یافت. خدمت پیامبر اسلام آمد، اظهار پشیمانی کرد و مسلمان شد. پیامبر نیز با مهربانی او را پذیرفت و از گناهانش درگذشت. در این هنگام آیهٔ زیر نازل شد:
عکرمه بعدها در صف لشکریان اسلام قرار گرفت و در یکی از جنگها به شهادت رسید.